Artık Yıl Nedir? Şubat Neden Bazı Yıllarda 29 Gün Çeker?

Takvimlerimiz bir yılı 365 gün olarak gösterir, ama dört yılda bir Şubat ayına fazladan bir gün eklenir. Bu yıllara artık yıl denir. Peki bu fazladan gün nereden çıkıyor ve neden her dört yılda bir kuralının da istisnaları var? Bu yazıda artık yılın mantığını, Jülyen ve Gregoryen takvimlerin hikâyesini ve 29 Şubat’a dair merak edilenleri ele alıyoruz.

Bir yıl aslında kaç gündür?

Takvimin amacı, mevsimleri sabit tarihlerde tutmaktır. Mevsimlerin döngüsünü belirleyen süre, Güneş’in gökyüzünde bir ilkbahar ekinoksundan diğerine dönmesi için geçen zamandır. Gökbilimciler bu süreye tropik yıl der ve uzunluğu yaklaşık 365,2422 gündür. Yani bir yıl, 365 günden yaklaşık 5 saat 48 dakika daha uzundur.

Takvim her yıl 365 gün sayıp bu fazlalığı görmezden gelseydi, her yıl yaklaşık çeyrek gün geride kalırdık. Yüz yılda bu kayma 24 günü aşar; birkaç yüzyıl sonra da ilkbahar, takvimde yaz aylarına denk gelirdi. Artık yıl, bu birikimi düzenli aralıklarla telafi etmek için kullanılan bir düzeltmedir.

Bal Neden Bozulmaz? Balın Uzun Ömrünün Bilimsel Nedenleri

×

Jülyen takvimi: Her dört yılda bir

İlk yaygın çözüm, Julius Caesar döneminde, milattan önce 46 yılında yürürlüğe giren Jülyen takvimiyle geldi. Bu takvimde yıl 365,25 gün kabul edildi ve dört yılda bir, fazladan bir gün eklendi. Çeyrek gün dört yılda bir tam güne ulaştığı için hesap basit ve anlaşılırdı.

Ancak 365,25 gün, gerçek tropik yıldan yaklaşık 11 dakika daha uzundu. Yıllık 11 dakika önemsiz görünse de yüzyıllar içinde birikti. 16. yüzyıla gelindiğinde takvim, mevsimlerin gerisinde yaklaşık 10 gün kaymıştı. Bu durum özellikle dinî bayramların tarihlerini hesaplamayı zorlaştırıyordu.

Gregoryen takvimi ve istisnalı kural

Sorunu çözmek için Papa XIII. Gregorius 1582’de yeni bir takvim düzenlemesi yayımladı. Önce biriken fark tek seferde silindi: 4 Ekim 1582 Perşembe gününün ertesi, 15 Ekim 1582 Cuma olarak kabul edildi. Ardından artık yıl kuralı şu şekilde inceltildi:

1. 4’e tam bölünebilen yıllar artık yıldır.
2. Ancak 100’e tam bölünebilen yıllar artık yıl değildir.
3. Fakat 400’e tam bölünebilen yıllar yine artık yıldır.

Bu kurala göre 1700, 1800 ve 1900 artık yıl değildi; 2000 ise 400’e bölündüğü için artık yıldı. Aynı hesapla 2100, 2200 ve 2300 artık yıl olmayacak, 2400 olacak. Bu düzenleme sayesinde 400 yıllık bir dönemde 97 artık yıl bulunur ve takvim yılının ortalama uzunluğu 365,2425 güne iner. Bu değer gerçek tropik yıla çok yakındır; aradaki küçük fark ancak yaklaşık üç bin yılda bir günlük sapma yaratır.

Kendi yılınızı nasıl kontrol edersiniz?

Bir yılın artık yıl olup olmadığını anlamak için önce 4’e bölünüp bölünmediğine bakın. Bölünüyorsa, yüzyıl başı olup olmadığını kontrol edin. Yüzyıl başıysa (sonu 00 ile bitiyorsa) 400’e bölünüyor mu diye bakın. Örneğin 2024 artık yıldı; sıradaki artık yıllar 2028 ve 2032 olacak.

Türkiye miladi takvime ne zaman geçti?

Osmanlı döneminde resmî işlerde hicrî ve rumî takvimler kullanılıyordu. Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki düzenlemeler kapsamında, 26 Aralık 1925’te kabul edilen kanunla miladi takvim resmî takvim hâline getirildi ve 1 Ocak 1926‘dan itibaren kullanılmaya başlandı. Aynı dönemde günün 24 saate bölünmesine ilişkin düzenleme de yapıldı. Bugün kullandığımız tarih sistemi, bu değişikliklerle uluslararası kullanımla uyumlu hâle geldi.

Neden fazladan gün Şubat’a ekleniyor?

Bunun nedeni tarihseldir. Eski Roma takviminde yıl Mart ayıyla başlıyordu ve Şubat yılın son ayıydı. Takvimdeki düzeltmelerin yılın sonuna, yani Şubat’a yapılması bu gelenekten kaldı. Yılın başlangıcı sonradan Ocak’a alınsa da fazladan gün Şubat’ta kalmaya devam etti.

29 Şubat’ta doğanlar doğum gününü ne zaman kutlar?

29 Şubat’ta doğan kişilerin takvimde doğum günleri yalnızca dört yılda bir gelir. Artık yıl olmayan yıllarda kimi 28 Şubat’ta, kimi 1 Mart’ta kutlama yapar. Resmî işlemlerde yaşın nasıl hesaplanacağı ülkeden ülkeye ve konudan konuya farklılık gösterebilir; bu tür bir durumda ilgili kurumun uygulamasını esas almak gerekir.

Sık sorulan sorular

Artık yıl kaç gündür?

Artık yıl 366 gündür. Fazladan gün 29 Şubat olarak takvime eklenir.

2000 yılı neden artık yıldı da 1900 değildi?

Her iki yıl da 100’e bölünür. Ancak 2000, 400’e de tam bölündüğü için istisnanın istisnasına girer ve artık yıl sayılır. 1900 ise 400’e bölünmediği için artık yıl değildir.

“Artık saniye” ile artık yıl aynı şey mi?

Hayır. Artık yıl, takvimi Dünya’nın Güneş etrafındaki turuna uydurur. Artık saniye ise atom saatleriyle tutulan zamanı, Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki dönüşünün küçük düzensizliklerine uydurmak için zaman zaman eklenen bir saniyelik düzeltmedir.

Sonuç

Artık yıl, Dünya’nın Güneş etrafındaki turunun tam gün sayısıyla ifade edilememesinden doğan bir çözümdür. Jülyen takviminin “dört yılda bir” kuralı, Gregoryen takvimde yüzyıl yıllarına getirilen istisnalarla daha hassas hâle getirildi. Bugün kullandığımız takvim, bu inceltmeler sayesinde mevsimlerle binlerce yıl uyumlu kalacak kadar isabetlidir.

İlgili yazılar

• Ekinoks ve gündönümü ne demek?
• Ay’ın evreleri ve hicri takvim