Güçlü Şifre Nasıl Oluşturulur? Akılda Kalan ve Kırılması Zor Parolalar

E-posta, banka, sosyal medya, alışveriş siteleri… Çoğumuzun onlarca hesabı var ve her biri bir şifreyle korunuyor. Bu kadar çok şifreyi hatırlamak zor olduğu için pek çok kişi aynı şifreyi her yerde kullanıyor ya da doğum tarihi, takım adı gibi kolay tahmin edilebilecek kelimeler seçiyor. Oysa bir hesabın güvenliği büyük ölçüde şifresinin gücüne bağlıdır. Bu yazıda hem güçlü hem de akılda tutulabilir şifreler oluşturmanın pratik yollarını adım adım anlatıyoruz.

Bir şifreyi “güçlü” yapan nedir?

Şifreleri ele geçirmeye çalışan kişiler çoğu zaman tek tek tahmin etmez; bunun yerine çok sayıda olasılığı otomatik olarak deneyen programlar kullanır. Bu programlar önce en yaygın şifreleri, sözlükteki kelimeleri ve bunların bilinen varyasyonlarını dener. Güçlü bir şifre, bu denemelere uzun süre dayanabilen şifredir. Bunu sağlayan başlıca özellikler şunlardır:

• Uzunluk: Şifre gücünü belirleyen en önemli etken uzunluktur. Her ek karakter, denenmesi gereken olasılık sayısını katlayarak artırır.
• Tahmin edilemezlik: İsminiz, doğum tarihiniz, çocuğunuzun ya da evcil hayvanınızın adı gibi sizinle ilgili bilgiler kolay tahmin edilir. Bu bilgilerin bir kısmı sosyal medyada zaten açıkça görülebilir.
• Benzersizlik: Her hesap için farklı bir şifre kullanmak, bir sitedeki sızıntının diğer hesaplarınızı etkilemesini engeller.

Adım 1: Kısa ve karmaşık yerine uzun şifre seçin

Yıllarca “en az bir büyük harf, bir rakam, bir özel karakter” kuralı öne çıkarıldı. Bu kural ortaya “Ahmet1990!” gibi şifreler çıkardı: Kuralları karşılayan ama bilinen kalıplara uyduğu için tahmin edilmesi görece kolay şifreler. Günümüzde pek çok güvenlik kuruluşu, kısa ve karmaşık görünen şifreler yerine uzun şifreleri önermektedir.

e-Devlet Şifresi Nasıl Alınır? PTT’ye Gitmeden ve Giderek Tüm Yöntemler

×

Sitelerin istediği asgari uzunluk genellikle 8 karakterdir; ancak mümkünse en az 12 ila 16 karakterlik şifreler kullanmak daha güvenlidir. Özellikle e-posta hesabınız gibi, diğer hesaplarınızın şifre sıfırlama bağlantılarının gittiği kritik hesaplar için uzun şifreler tercih edin.

Adım 2: Parola cümlesi yöntemini deneyin

Uzun ama akılda kalan bir şifre oluşturmanın en kolay yolu, birbiriyle doğrudan ilgisi olmayan birkaç kelimeyi yan yana getirmektir. Buna “parola cümlesi” (passphrase) denir.

1. Birbiriyle alakasız dört ya da beş kelime seçin. Örneğin: limon, bulut, merdiven, kaplumbağa.
2. Bu kelimeleri aralarına bir ayraç koyarak birleştirin: limon-bulut-merdiven-kaplumbağa.
3. İsterseniz bir kelimenin baş harfini büyütüp araya bir rakam ekleyin: limon-Bulut-merdiven7-kaplumbağa.

Bu şifre hem uzundur hem de kafanızda bir görüntü oluşturduğu için akılda kalır: merdivene tırmanan, limon taşıyan bir kaplumbağa ve üstünde bir bulut. Önemli olan kelimelerin gerçekten rastgele seçilmesidir. Ünlü bir şarkı sözü, atasözü ya da film repliği kullanmak iyi bir fikir değildir; çünkü bu tür bilinen ifadeler de tahmin listelerinde yer alabilir.

Not: Burada verdiğimiz örnek şifreleri kullanmayın. Yayımlanmış herhangi bir örnek artık güvenli sayılmaz.

Adım 3: Türkçe karakterlere dikkat edin

Ç, ğ, ı, ö, ş, ü gibi harfler bazı sistemlerde sorun çıkarabilir. Bir sitede sorunsuz çalışan şifre, başka bir cihazda ya da klavye düzeninde girilemeyebilir. Özellikle yurt dışında farklı bir klavye kullanmanız gerekebilecek hesaplarda Türkçe karakterleri İngiliz alfabesindeki karşılıklarıyla yazmak daha pratik olabilir.

Adım 4: Her hesap için ayrı şifre kullanın

Aynı şifreyi birden fazla yerde kullanmak, en yaygın ve en riskli alışkanlıklardan biridir. Bir sitenin veritabanı sızdırıldığında, ele geçirilen e-posta ve şifre çiftleri başka sitelerde de otomatik olarak denenir. Siz hiçbir hata yapmamış olsanız bile, şifrenizi paylaştığınız zayıf korunan bir site tüm hesaplarınızı tehlikeye atabilir.

“Facebook2024”, “Instagram2024” gibi site adına göre küçük değişiklikler yapmak da yeterli değildir; çünkü bu kalıp kolayca fark edilir.

Adım 5: Bir şifre yöneticisi kullanmayı düşünün

Onlarca benzersiz ve uzun şifreyi ezberlemek gerçekçi değildir. Şifre yöneticileri tam olarak bu sorunu çözer. Bu uygulamalar tüm şifrelerinizi şifrelenmiş bir kasada saklar; siz yalnızca kasanın ana şifresini hatırlarsınız.

• Çoğu şifre yöneticisi sizin yerinize uzun ve rastgele şifreler üretebilir.
• Kayıtlı şifreleri tarayıcıda ve telefonda otomatik doldurabilir.
• Günümüzde telefonların ve tarayıcıların kendi içinde de şifre kaydetme ve üretme özellikleri bulunur.

Şifre yöneticisi kullanıyorsanız ana şifreniz, yukarıda anlattığımız parola cümlesi yöntemiyle oluşturulmuş, uzun ve başka hiçbir yerde kullanılmayan bir şifre olmalıdır.

Adım 6: İki adımlı doğrulamayı açın

En güçlü şifre bile bir sahte sitede yanlışlıkla girildiğinde ya da bir sızıntıda ortaya çıktığında işe yaramaz hale gelebilir. İki adımlı doğrulama (2FA), şifrenin yanında ikinci bir kanıt ister. Bu ikinci adım şunlardan biri olabilir:

• Telefonunuza SMS ile gelen tek kullanımlık kod
• Doğrulama uygulamasının ürettiği, kısa süre geçerli kodlar
• Telefonunuzdaki uygulamaya gelen onay bildirimi
• Fiziksel güvenlik anahtarları ya da cihaz tabanlı geçiş anahtarları (passkey)

E-posta, bankacılık ve sosyal medya hesaplarınızda bu özelliği açmak, şifreniz bir şekilde ele geçirilse bile hesabınızın korunmasına önemli ölçüde yardımcı olur. Tek kullanımlık kodları ise kim isterse istesin, kimseyle paylaşmayın.

Sık yapılan şifre hataları

• “123456”, “qwerty”, “şifre123” gibi çok yaygın şifreler kullanmak.
• Doğum tarihi, telefon numarası, plaka gibi kişisel bilgileri şifrede kullanmak.
• Şifreleri monitöre yapıştırılmış kâğıtlarda ya da telefondaki düz not uygulamasında saklamak.
• Şifreyi e-posta ya da mesajla birine göndermek.
• Ortak bilgisayarlarda “beni hatırla” seçeneğini işaretli bırakmak.
• Güvenlik sorularına gerçek ve kolay bulunabilir cevaplar vermek. Örneğin “annenizin kızlık soyadı” sorusunu, sizin bildiğiniz ama gerçek olmayan bir cevapla doldurmak daha güvenlidir; bu cevabı da şifre yöneticinizde saklayabilirsiniz.

Şifrenizin sızdırılıp sızdırılmadığını nasıl anlarsınız?

Bazı tarayıcılar ve şifre yöneticileri, kayıtlı şifrelerinizin bilinen veri sızıntılarında yer alıp almadığını kontrol eden uyarılar sunar. Ayrıca e-posta adresinizin bilinen sızıntılarda geçip geçmediğini gösteren güvenilir hizmetler de vardır. Böyle bir uyarı aldığınızda ilgili şifreyi ve aynı şifreyi kullandığınız diğer tüm hesapların şifrelerini hemen değiştirin.

Belirli aralıklarla, hiçbir neden yokken tüm şifreleri değiştirmek eskisi kadar önerilmemektedir. Bunun yerine şifrenin güçlü ve benzersiz olmasına, bir sızıntı şüphesi olduğunda ise hemen değiştirilmesine odaklanmak daha etkili kabul edilir.

Sık sorulan sorular

Tarayıcıya şifre kaydetmek güvenli mi?

Güncel tarayıcıların şifre kaydetme özellikleri, cihazınız bir kilit ekranıyla korunduğu sürece, aynı şifreyi her yerde kullanmaktan çok daha güvenlidir. Ortak kullanılan bilgisayarlarda ise şifre kaydetmeyin.

Şifrem ne kadar uzun olmalı?

Sitenin izin verdiği ölçüde uzun olması iyidir. Pratikte en az 12 ila 16 karakter, parola cümlesi kullanıyorsanız dört ya da daha fazla rastgele kelime iyi bir başlangıçtır.

Şifremi unutursam ne yapmalıyım?

Sitenin resmî “şifremi unuttum” bağlantısını kullanın. Şifre sıfırlama bağlantıları genellikle e-posta adresinize ya da kayıtlı telefonunuza gönderilir. Bu yüzden e-posta hesabınızın güvenliği, diğer tüm hesaplarınızın güvenliği demektir.

İlgili yazılar

• e-Devlet şifresi nasıl alınır?
• Fotoğraf ve dosya yedekleme rehberi