En Sık Yapılan Yazım Yanlışları: Herkes mi Herkez mi, Yanlış mı Yalnış mı?

Mesajlaşmalarda, sosyal medyada ve hatta resmî yazışmalarda bazı kelimelerin yanlış yazıldığını sık sık görürüz. Bu hataların çoğu, kelimelerin konuşurken nasıl telaffuz edildiğiyle ya da yabancı kökenli kelimelerin Türkçeye nasıl uyarlandığıyla ilgilidir. Bu yazıda Türk Dil Kurumu’nun yazım kurallarına göre en sık karşılaşılan yazım yanlışlarını, doğru biçimleri ve akılda kalıcı ipuçlarıyla birlikte derledik.

En çok karıştırılan kelimeler

Herkes (herkez değil)

Kelime, “her” ve Farsça “kes” (kişi) kelimelerinin birleşmesinden oluşur. “Kes” kelimesinde “z” harfi olmadığı için doğru yazım herkestir. Konuşmada sonundaki “s” sesi bazen “z” gibi duyulsa da yazıda “herkes” yazılmalıdır.

Yanlış ve yalnız

Bu iki kelime birbirine en çok karıştırılan çifttir. Doğru yazımlar yanlış ve yalnızdır. Pratik bir ipucu: “Yanlış” kelimesi “yanılmak” fiiliyle ilgilidir; ikisi de “yan-” ile başlar. “Yalnız” kelimesi ise “yalın” kelimesiyle akrabadır; ikisi de “yal-” ile başlar. Bu ilişkiyi hatırlarsanız “yalnış” ya da “yanlız” gibi hatalara düşmezsiniz.

Deniz Mili ile Kara Mili Arasındaki Fark Nedir? Knot (Deniz Mili/Saat) Ne Demek?

×

Şarj (şarz değil)

Kelime Fransızca charge kelimesinden gelir ve Türkçede şarj olarak yazılır. “Şarz” yazımı yanlıştır.

Orijinal (orjinal değil)

Doğru yazım orijinaldir. Kelimenin ortasındaki “i” sesi konuşmada sıklıkla yutulsa da yazıda korunmalıdır.

Egzoz (egsoz değil)

Araçların atık gaz sistemini anlatan kelimenin doğru yazımı egzozdur.

Yabancı kökenli kelimelerde sık yapılan hatalar

• Antrenman (antreman değil)
• Sürpriz (süpriz değil)
• Eşofman (eşortman değil)
• Sandviç (sandaviç değil)
• Entelektüel (entellektüel değil)
• Makine (makina değil)
• Pantolon (pantalon değil)
• Kuaför (kuvaför değil)
• Tıraş (traş değil)
• Kontrol (kontröl değil)

Türkçe kelimelerde görülen yanlışlar

• Kirpik (kiprik değil)
• Poğaça (poaça değil)
• Yoğurt (yourt değil)
• Kılavuz (klavuz değil)
• Meyve (meyva değil)
• Kibrit (kiprit değil)
• Yalnızca (yanlızca değil)

Bitişik mi ayrı mı?

Yazım yanlışlarının önemli bir kısmı, kelimelerin bitişik ya da ayrı yazılmasıyla ilgilidir. En sık karşılaşılan örnekler şunlardır:

• Her şey ayrı yazılır; “herşey” yanlıştır.
• Birkaç, birçok, birtakım bitişik yazılır.
• Pek çok ayrı yazılır.
• Hiçbir, hiçbiri bitişik yazılır; hiç kimse ise ayrı yazılır.
• Yurt dışı, yurt içi ayrı yazılır.
• Bir şey ayrı yazılır; “birşey” yanlıştır.

Anlamı değiştiren işaretler: Hâlâ ve hala

Düzeltme işareti (şapka) bazı kelimelerde anlamı tamamen değiştirir. Hâlâ “henüz, şimdiye kadar” anlamına gelir: “Otobüs hâlâ gelmedi.” Hala ise babanın kız kardeşidir. Benzer şekilde kâr (kazanç) ile kar (yağış), âdet (gelenek) ile adet (sayı) arasındaki fark da bu işaretle gösterilir.

“Ayrıyeten” diye bir kelime yok

Konuşma dilinde sık duyulan “ayrıyeten” kelimesi Türkçede yer almaz. Bunun yerine ayrıca kullanılmalıdır. Aynı şekilde “yalnızca” yerine “yanlızca”, “birden bire” yerine “birdenbire” yazımı da hatalıdır; doğru biçim birdenbiredir.

Doğru yazımı nasıl kontrol edebilirsiniz?

Bir kelimenin doğru yazımından emin değilseniz Türk Dil Kurumu’nun çevrim içi sözlüğü ve Yazım Kılavuzu en güvenilir kaynaktır. Sözlükte aradığınız kelime yanlış yazılmışsa, benzer doğru yazımlar önerilir. Resmî yazışmalar, özgeçmişler ve iş e-postaları gibi özen gerektiren metinlerde kısa bir kontrol, olası hataları önlemenin en kolay yoludur.

Kısaltmalara getirilen ekler

Yazım yanlışlarının bir diğer kaynağı, kısaltmalara ek getirilmesidir. Türkçede kısaltmalara gelen ekler, kısaltmanın okunuşuna göre belirlenir ve kesme işaretiyle ayrılır. Örneğin “TDK” kısaltması “te-de-ke” diye okunduğu için “TDK’ye” yazılır; “TDK’ya” yazımı yanlıştır. Aynı şekilde “THY’de”, “PTT’den”, “NATO’ya” doğru kullanımlardır. Kısaltma harf harf mi, yoksa bir kelime gibi mi okunuyor, önce buna bakmak gerekir.

Özel adlara getirilen ekler

Kişi, şehir, ülke ve kurum adları gibi özel adlara getirilen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılır: “Ankara’da”, “Ayşe’nin”, “Türkiye’ye”. Ancak kurum, kuruluş ve kurulu adlarına getirilen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz: “Türk Dil Kurumuna”, “Millî Eğitim Bakanlığında” gibi. Bu ayrım resmî yazışmalarda sık yapılan hatalardandır.

Sayıların yazımı

Sayılar harfle yazılırken her sayı ayrı yazılır: “iki yüz elli üç”. Rakamla yazılan sayılara getirilen ekler de kesme işaretiyle ayrılır: “2026’da”, “5’inci”. Sıra bildiren sayılarda rakamdan sonra nokta konabilir: “5. kat”. Aynı anda hem nokta hem ek kullanmak (“5.’inci”) yanlıştır.

Sık sorulan sorular

“Yanlız” yazımı hiç doğru olur mu?

Hayır. Hem “yalnız” hem de “yalnızca” kelimelerinde doğru sıra “l-n” şeklindedir. “Yanlız” ve “yanlızca” her durumda yanlıştır.

“Tabi” mi “tabii” mi?

“Elbette” anlamında tabii iki “i” ile yazılır. Tabi ise “bağlı, uyan” anlamındadır: “Bu kurallara tabi olmak.” Anlamı karıştırmamak için “elbette” yerine kullanıyorsanız iki “i” yazmanız gerektiğini hatırlayın.

“Deyil” mi “değil” mi?

Doğru yazım değildir. “Deyil” ya da “diil” yazımları yanlıştır.

Sonuç

Yazım yanlışlarının çoğu, kelimelerin telaffuzu ile yazımı arasındaki farklardan ve yabancı kökenli kelimelerin uyarlanmasından kaynaklanır. “Yanlış-yanılmak” ve “yalnız-yalın” gibi küçük ipuçları, en sık karıştırılan kelimeleri akılda tutmayı kolaylaştırır. Emin olmadığınız her durumda TDK sözlüğüne kısa bir göz atmak, yazılarınızı daha güvenilir kılar.

İlgili yazılar

• “de/da” ve “ki” nerede ayrı yazılır?
• İyi bir özgeçmiş nasıl hazırlanır?